Gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem mogą być prostym sposobem na zmniejszenie napięcia i rozpoczęcie budowania relacji. Szczególnie wtedy, gdy uczeń jest wycofany, odpowiada zdawkowo albo zwyczajnie nie wie jeszcze, czego może spodziewać się po spotkaniu z psychologiem.
Psycholog ma wiele pytań, chce poznać dziecko, dowiedzieć się, z czym przychodzi, jak funkcjonuje i czego potrzebuje. Tymczasem po drugiej stronie może siedzieć uczeń, który odpowiada:
– Nie wiem.
– Nie pamiętam.
– Wszystko jedno.
– Mhm.
Albo po prostu milczy.
I wcale nie musi to oznaczać, że dziecko nie chce współpracować.
Dla wielu dzieci i nastolatków samo znalezienie się w gabinecie psychologa jest nową i niezręczną sytuacją. Nie wiedzą, czego się spodziewać. Zastanawiają się, po co tu są, o czym będą musieli mówić i co psycholog później zrobi z tym, czego się dowie.
W szkole dochodzi do tego jeszcze jedno ważne pytanie:
„Czy to, co powiem psychologowi, usłyszą potem moi rodzice albo nauczyciele?”
Dlatego pierwsze spotkanie nie zawsze powinno zaczynać się od długiej listy pytań.
Czasami dużo lepiej zacząć… od gry.
Po co grać podczas pierwszego spotkania z dzieckiem?
Gra w gabinecie psychologa nie musi być jedynie sposobem na „zajęcie czasu” ani nagrodą na koniec spotkania.
Dobrze dobrana gra może stać się narzędziem pomagającym nawiązać kontakt z dzieckiem.
Wyobraź sobie dwie sytuacje.
W pierwszej psycholog siedzi naprzeciwko ucznia i zadaje kolejne pytania:
„Jak się czujesz?”
„Jak jest w domu?”
„Masz kolegów?”
„Jak dogadujesz się z klasą?”
„Dlaczego ostatnio nie chciałeś chodzić do szkoły?”
Nawet jeśli każde z tych pytań ma sens, ich nagromadzenie może sprawić, że pierwsze spotkanie zacznie przypominać dziecku bardziej przesłuchanie niż rozmowę.
W drugiej sytuacji psycholog proponuje grę. Uwaga dziecka nie jest już skupiona wyłącznie na tym, że „teraz muszę rozmawiać z psychologiem”. Pojawia się wspólna aktywność, zasady, śmiech, rywalizacja albo współpraca. Rozmowa zaczyna pojawiać się przy okazji.
I właśnie wtedy często padają pierwsze spontaniczne informacje:
„Ja zawsze gram w to z bratem.”
„U mnie w klasie też jest taki jeden, który nie umie przegrywać.”
„Ja w ogóle nie lubię poniedziałków.”
„Moja mama też zawsze tak mówi.”
To mogą być drobiazgi. Ale właśnie z takich drobiazgów zaczyna powstawać relacja.
Pierwszym celem nie zawsze jest zebranie jak największej liczby informacji
Szczególnie na początku pracy łatwo wpaść w pułapkę myślenia:
„Muszę dobrze wykorzystać te 45 minut.”
Chcemy więc dowiedzieć się jak najwięcej. Tymczasem dobrze wykorzystane pierwsze spotkanie nie zawsze oznacza spotkanie, po którym mamy trzy strony notatek.
Czasami największym sukcesem jest to, że dziecko wychodzi z gabinetu z myślą:
„Było okej. Mogę tam wrócić.”
W przypadku psychologa szkolnego ma to szczególne znaczenie. Dziecko spotyka nas przecież w miejscu, które kojarzy przede wszystkim z lekcjami, ocenami, wymaganiami i dorosłymi. Gabinet psychologa powinien stopniowo stać się przestrzenią, w której może poczuć się trochę inaczej.
Nie oznacza to rezygnacji z rozmowy, diagnozy problemu czy zbierania potrzebnych informacji.
Chodzi raczej o kolejność.
Najpierw kontakt. Potem coraz trudniejsze pytania.
Gra pomaga dziecku zrozumieć, czym może być relacja z psychologiem
Pierwsze spotkania mają jeszcze jeden cel, o którym łatwo zapomnieć.
Dziecko dopiero uczy się relacji z psychologiem.
Być może nigdy wcześniej nie korzystało z pomocy psychologicznej. Nie wie, jak takie spotkanie wygląda. Może wyobrażać sobie, że przyjdzie do gabinetu i będzie przez całą godzinę opowiadało o swoich problemach obcej osobie.
Gra pokazuje mu coś zupełnie innego.
- Możemy przez chwilę być razem bez konieczności mówienia o trudnych rzeczach.
- Możemy się śmiać.
- Możemy rozmawiać o zainteresowaniach.
- Możemy milczeć.
- Możemy się poznawać.
A dopiero później przechodzić do tego, co trudniejsze.
To szczególnie ważne w pracy z dziećmi, które zostały skierowane do psychologa przez rodzica, wychowawcę czy nauczyciela i same niekoniecznie podjęły decyzję, że chcą z psychologiem rozmawiać.
Dziecko też powinno mieć możliwość poznania psychologa
Nawiązywanie relacji nie powinno działać tylko w jedną stronę.
Czasem podczas pierwszego spotkania koncentrujemy się na tym, żeby poznać dziecko.
- Jakie ma zainteresowania?
- Co lubi?
- Z kim się przyjaźni?
- Co jest dla niego trudne?
- Jak spędza wolny czas?
Tymczasem dla dziecka my również jesteśmy obcą osobą.
Dlatego gry, które wybieramy na pierwsze spotkania, lubimy wykorzystywać również jako okazję do wzajemnego poznawania się.
Jeżeli pytanie jest lekkie i bezpieczne, psycholog również może na nie odpowiedzieć – oczywiście z zachowaniem zawodowych granic i świadomie dobierając zakres informacji o sobie.
Dzięki temu spotkanie przestaje przypominać sytuację, w której jedna osoba pyta, a druga ma obowiązek odpowiadać.
Powstaje rozmowa.
Jakie gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem wybrać?
Nie każda gra musi być „grą terapeutyczną”.
Wybierając gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem, warto pamiętać, że ich zadaniem nie jest przeprowadzenie diagnozy ani „wydobycie” z ucznia jak największej liczby informacji. Gra ma przede wszystkim pomóc stworzyć warunki, w których dziecko będzie mogło stopniowo oswoić się z psychologiem i gabinetem.
Wręcz przeciwnie. Na pierwszych spotkaniach często bardzo dobrze sprawdzają się zwyczajne gry, które mają proste zasady, nie wymagają długiego tłumaczenia i zostawiają przestrzeń na spontaniczną rozmowę.
Warto szukać przede wszystkim takich, które:
- pozwalają szybko rozpocząć zabawę,
- nie wymagają od dziecka natychmiastowego opowiadania o emocjach i problemach,
- można dopasować do wieku ucznia,
- dają przestrzeń na rozmowę „przy okazji”,
- pozwalają zarówno dziecku, jak i psychologowi uczestniczyć na podobnych zasadach,
- można wykorzystać podczas krótkiego spotkania w warunkach szkolnych.
Szczególnie przydatne są gry skojarzeniowe, narracyjne, słowne, oparte na ilustracjach i pytaniach oraz krótkie gry karciane.
Gry skojarzeniowe i oparte na ilustracjach
To jedna z naszych ulubionych kategorii do gabinetu.
Obraz często daje dziecku więcej swobody niż bezpośrednie pytanie.
Zamiast:
„Jak się czujesz w swojej klasie?”
możemy czasem rozpocząć od wybrania obrazka, który z czymś się kojarzy, stworzenia historii albo zwykłego powiedzenia, co widzimy na ilustracji.
Nie musimy od razu nadawać każdej odpowiedzi psychologicznego znaczenia. Na początku najważniejsza może być sama rozmowa.
Gry z pytaniami
Mogą świetnie rozwiązać język, ale tutaj warto zachować ostrożność.
Jeżeli dziecko dopiero weszło do gabinetu, a my wyciągamy karty zawierające pytania o największy lęk, relacje z rodzicami czy najtrudniejsze doświadczenia, zamieniliśmy jedynie własny zestaw pytań na zestaw wydrukowany na kartach.
Na pierwsze spotkania lepiej wybierać pytania lekkie.
- Co zabrałbyś na bezludną wyspę?
- Jaką supermoc chciałbyś mieć?
- Wolisz góry czy morze?
- Gdybyś mógł przez jeden dzień być dowolnym zwierzęciem, co byś wybrał?
Dopiero kiedy pojawia się większe bezpieczeństwo w relacji, możemy stopniowo sięgać po bardziej osobiste tematy.
Proste gry karciane i zręcznościowe
Nie zawsze musimy rozmawiać.
Naprawdę.
Czasami dziecko potrzebuje najpierw zobaczyć, że może wejść do gabinetu psychologa i nie zostać zasypane pytaniami.
Krótka, dynamiczna gra może zmniejszyć napięcie, dać przestrzeń na śmiech i stworzyć naturalne momenty do spontanicznej rozmowy.
Szczególnie w szkolnym gabinecie warto mieć kilka takich gier pod ręką.
Gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem – nasze propozycje
Przez lata pracy zebrałyśmy gry, po które chętnie sięgamy właśnie wtedy, kiedy chcemy przełamać pierwsze lody, stworzyć mniej formalną atmosferę i zacząć budować relację z uczniem.
Nie traktujemy ich jako gotowego scenariusza spotkania ani narzędzi diagnostycznych.
To raczej pomoc w stworzeniu sytuacji, w której rozmowa ma szansę pojawić się naturalnie.
(kliknij i pobierz listę gier)
Gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem – a co z nastolatkami?
„Przecież nastolatek nie będzie ze mną grał”.
Niekoniecznie.
Oczywiście wiele zależy od wieku, osoby i sposobu, w jaki zaproponujemy aktywność. Nastolatka trudno przekonać do czegoś, co odbierze jako infantylne albo narzucone.
Dlatego nie chodzi o to, żeby za wszelką cenę „bawić się” z każdym uczniem.
Gra jest propozycją, a nie obowiązkiem.
W pracy z młodzieżą dobrze sprawdzają się szczególnie krótkie gry karciane, skojarzeniowe, narracyjne oraz takie, które pozwalają rozmawiać o preferencjach, opiniach czy różnych życiowych sytuacjach bez natychmiastowego wchodzenia w bardzo osobiste doświadczenia.
Czasem nastolatek podczas gry zaczyna mówić znacznie więcej niż wtedy, gdy siedzimy naprzeciwko niego i pytamy:
„No dobrze, to o czym chciałbyś dzisiaj porozmawiać?”
Nie bój się, że „tylko graliście”
To jedna z rzeczy, które chciałybyśmy powiedzieć szczególnie psychologom rozpoczynającym pracę z dziećmi i młodzieżą.
Jeżeli po pierwszym spotkaniu masz poczucie:
„Właściwie niewiele się dowiedziałam. Głównie graliśmy i rozmawialiśmy o zwykłych rzeczach”
– to wcale nie musi oznaczać zmarnowanego spotkania.
Być może dziecko dowiedziało się właśnie, że:
- psycholog nie będzie zmuszał go do mówienia,
- można przy nim czegoś nie wiedzieć,
- można się z nim pośmiać,
- można powiedzieć „nie chcę o tym rozmawiać”,
- a gabinet nie jest miejscem, którego trzeba się bać.
I dzięki temu podczas trzeciego, piątego albo kolejnego spotkania powie Ci coś, czego nigdy nie powiedziałoby podczas pierwszych 45 minut przesłuchiwania go pytaniami.
Dlatego gry na pierwsze spotkanie psychologa z dzieckiem traktujemy przede wszystkim jako narzędzie wspierające budowanie kontaktu. Czasem właśnie wspólna rozgrywka sprawia, że uczeń zaczyna spontanicznie opowiadać o sobie, swoich zainteresowaniach czy codzienności.
Relację buduje się od najmniejszych kroków.
Dobrze dobrana gra może być jednym z nich.
Pierwsze spotkanie ucznia z psychologiem szkolnym – o czym jeszcze pamiętać?
Gra jest narzędziem, ale nie zastąpi podstaw, które pomagają dziecku poczuć się bezpiecznie.
Szczególnie podczas pierwszego spotkania warto wyjaśnić dziecku kim jesteśmy, jaka jest nasza rola w szkole, dlaczego się spotykamy, jak mogą wyglądać nasze spotkania oraz jakie są zasady poufności i jej granice.
Nie zakładajmy, że uczeń to wie.
Dla nas określenie „psycholog szkolny” jest oczywiste. Dla dziecka może oznaczać zupełnie coś innego.
Pierwsze spotkanie służy więc nie tylko temu, żeby psycholog poznał ucznia.
Uczeń również poznaje psychologa.
I właśnie od tego zaczyna się dalsza praca.
